
Shkurt
- Një rindërtim i dështuar rrallë do të thotë dy disqe të vdekur: zakonisht një disk i vjetëruar dhe një me sektorë të palexueshëm.
- Mos e rinisni rindërtimin, mos e rikrijoni array-n dhe mos ndërroni disqe të tjerë.
- Në laborator çdo disk klonohet dhe array-i rindërtohet virtualisht, duke lënë jashtë diskun e vjetëruar.
Pse dështon rindërtimi i RAID 5
Kur bie një disk në RAID 5, kontrolleri ose NAS-i vazhdon të punojë në mënyrë të degraduar: çdo bllok që mungon rillogaritet në çast nga disqet e tjerë dhe pariteti. Kur futni një disk të ri, rindërtimi rillogarit të gjithë diskun që mungon. Për ta bërë këtë, duhet të lexojë çdo sektor të çdo disku të mbetur, nga i pari te i fundit.
Pikërisht aty fillojnë problemet. Disqet e një array-i vijnë zakonisht nga e njëjta seri, kanë të njëjtën moshë dhe kanë bërë të njëjtën punë. Nëse njëri ka rënë, të tjerët shpesh nuk janë larg. Disqet e zakonshëm janë specifikuar për një gabim leximi të pakorrigjueshëm çdo 10^14 bit, afërsisht çdo 12,5 TB. Leximi i plotë i katër disqeve 8 TB e kalon lehtë këtë kufi: mjafton një sektor i dobët që shumë kontrollera ta ndalojnë rindërtimin dhe ta nxjerrin volumin offline.
Tre skenarët më të shpeshtë
- Një disk i dytë me sektorë të dëmtuar: rindërtimi ndesh një zonë të palexueshme dhe ndalon. Disku nuk ka vdekur, është vetëm pjesërisht i palexueshëm.
- Një disk që doli prej kohësh: array-i ishte i degraduar prej javësh pa e vënë re kush. Disku që “sapo ra” është në fakt i dyti, dhe i pari mban të dhëna të vjetra.
- U hoq disku i gabuar: në vend të atij me defekt u hoq një disk i shëndetshëm, dhe array-i humbi dy disqe njëherësh.
Çfarë të mos bëni
- Mos e rinisni rindërtimin. Çdo provë e lexon përsëri diskun e dobët dhe mund t'i kthejë disa sektorë të dëmtuar në dëmtim të kokave.
- Mos e detyroni një disk të kthehet online nëse nuk e dini kur doli nga array-i. Përzierja e një disku të vjetër me të rinjtë e dëmton sistemin e skedarëve pa zhurmë.
- Mos e rikrijoni dhe mos e inicializoni array-n në kontroller ose në panelin e NAS-it, as “me të njëjtat parametra”.
- Mos ekzekutoni CHKDSK, fsck ose funksione “riparimi” mbi volumin e degraduar.
- Shënoni numrin e slotit në çdo disk para se të hiqni diçka.
Si e rikuperojmë një RAID 5 të dështuar
1. Klonimi i çdo disku
Çdo disk kopjohet sektor pas sektori me pajisje që i trajtojnë zonat e dobëta me kujdes: lexohen së pari zonat e lehta, pastaj kthehet te ato të vështirat. Një disk me defekt mekanik riparohet më parë në dhomë të pastër. Që nga ky moment disqet tuaja origjinale nuk preken më.
2. Gjetja e parametrave
Mbi kopjet gjejmë renditjen e disqeve, madhësinë e bllokut (shpesh 64 KB te kontrollerat harduerikë, 64 ose 512 KB te Linux mdadm), rrotullimin e paritetit dhe offset-in e të dhënave. Te RAID-i softuer, superbllokët japin pjesën më të madhe të këtyre, përfshirë një numërues ngjarjesh që tregon cili disk doli i pari.
3. Rindërtimi virtual
Array-i bashkohet në softuer, duke lënë jashtë diskun e vjetëruar. Ku disku i dytë ka sektorë të palexueshëm, blloqet që mungojnë rillogariten nga pariteti i disqeve të tjerë: për sa kohë dy disqe nuk janë të palexueshëm në të njëjtin vend, asgjë nuk humbet.
4. Sistemi i skedarëve dhe skedarët
Volumi montohet vetëm për lexim, kontrollohet sistemi i skedarëve (NTFS, ext4, Btrfs, XFS, VMFS) dhe pastaj nxirren skedarët. Merrni listën e skedarëve të rikuperuar para se të paguani.
Si ta parandaloni herën tjetër
- Përdorni RAID 6 ose RAID 10 për array me më shumë se katër ose pesë disqe të mëdhenj.
- Aktivizoni njoftimet me email, që një array i degraduar të mos kalojë kurrë pa u vënë re.
- Planifikoni kontrollin periodik të të dhënave (data scrubbing), që sektorët e dobët të gjenden kur array-i është ende i shëndetshëm.
- Mbani një kopje rezervë të vërtetë: RAID-i mbron nga prishja e një disku, jo nga një rindërtim i dështuar, fshirja ose ransomware.
Për parimet e përgjithshme, shihni Udhëzuesi i plotë për RAID. Për NAS-et, shihni Volumi Synology “Crashed” ose storage pool i degraduar dhe Storage pool QNAP jo aktiv: shkaqet dhe rikuperimi.
Pyetje të shpeshta
A mund të rikuperohet një RAID 5 me dy disqe me defekt?
Shumë shpesh po. Dy disqe rrallë janë të palexueshëm në të njëjtin vend: disku i vjetëruar dhe ai me sektorë të dëmtuar plotësojnë njëri-tjetrin pasi klonohen.
A duhet ta ndërroj diskun e dytë dhe ta rindërtoj përsëri?
Jo. Pa një kopje të plotë të diskut të dobët, një rindërtim i dytë mund ta mbarojë. Fikeni array-n dhe klononi së pari disqet.
Sa zgjat rikuperimi në laborator?
Nga disa ditë deri në rreth dy javë, sipas numrit, madhësisë dhe gjendjes së disqeve. Për rastet urgjente ekziston niveli Urgjent (diagnozë 100 €, 1–5 ditë pune).
Burime zyrtare dhe lidhje të dobishme
- Linux RAID wiki (kernel.org): Dokumentacion reference për RAID softuer në Linux (mdadm).
Të dhënat janë të rëndësishme?
Mos provoni asgjë që mund ta rëndojë defektin. Caktoni një takim me telefon dhe sillni pajisjen në Tiranë ose në Prishtinë: diagnozë nga 50 € dhe preventiv fiks para çdo pune.





